header001

شماره سوم و چهارم: ویژه نامه مجله‌های علم اطلاعات و دانش‌شناسی

رضا رجبعلی بگلو

دوران گذار در مجله‌های علمی-تخصصی رشته

سخن گفتن درباره فرازها و فرودهای مرتبط با مجله‌های تخصصی و علمی رشته علم اطلاعات و دانش‌شناسی دشوار و در عین حال آسان است. دشوار از این جهت که به سبب رشد قارچ‌گونه گروه‌های آموزشی که به تبع آن افزایش ظرفیت تحصیلات تکمیلی را (بویژه در سال‌های اخیر) به‌دنبال داشته است، نوع‌شناسی و برنامه‌ریزی علمی را (در مقایسه با سایر کشورهای پیشرو) در عمل غیرممکن ساخته است. رویکردهای غیراصولی، ناپایدار و همراه با فراز و فرود در سیاست علمی کشور سبب شده است تا نتوانیم عوامل بوجود آمدن این فرازها و فرودها را بدرستی تحلیل و ردیابی کنیم.


ادامه مطلب
رحمت الله فتاحی

اولین در کسب، اولین در لغو: نگاهی به لغو امتیاز فصلنامه کتابداری و اطلاع رسانی

می‌دانیم که مجلات علمی مهم‌ترین و گسترده‌ترین بستر تولید و توزیع دانش به شمار می‌آیند. کیفیت آن‌ها تابع بسیاری از عوامل گوناگون است. هر مجله‌ای تلاش می‌کند تا کیفیت خود را در قلمرو آموزش و پژوهش ارتقاء بخشد. رسیدن به مجموعه معیارهایی برای ارتقای کیفی و علمی مجلات کار آن‌چنان ساده‌ای نیست. به همین دلیل، مدیران مسئول، سردبیران و ناشران باید فرایند نسبتاً طولانی ای را طی کنند تا مجله آن‌ها بتواند رتبه "علمی-پژوهشی" را کسب کند. کمسیون بررسی نشریات علمی کشور، مسئول مدیریت و نظارت این فرایند است. مجله کتابداری و اطلاع‌رسانی نخستین نشریه قلمرو کتابداری و اطلاع‌رسانی در ایران بود که توانست در سال 1384 درجه علمی-پژوهشی را کسب نماید.

ادامه مطلب
امیر ریسمانباف

تأملی بر کارکرد مجلات علمی در رشته؛ آب بی فلسفه می خوریم و توت بی دانش می چینیم!

نخستین پژواک «علم برای علم» از جانب پوزیتیویست­هایی چون آگوست کنت برآمد و بعدها زمینه­‌ای شد؛ برای طرح آرمان­‌هایی چون «هنر برای هنر» و «ادبیات برای ادبیات» (اندیشه، 1387، ص. 110). اما حتی همان زمانی که «علم برای علم» از سوی علم‌گرایانی چون آگوست کنت تبیین می‌شد، مراد آن نبود که علم صرفاً کار بست روش­‌های علمی در قالب‌های از پیش تعریف‌شده، صرف‌نظر از نتایج آن است؛ و یا اینکه علم و علم‌گرایی نوعی فعالیت صد درصد انتزاعی و منقطع از عالم واقع و حتی فراتر از آن، تفنّنی است. مراد از طرح «علم برای علم» توسط برخی از فلاسفه در قرن نوزدهم، دعوت به «فهم مسئله» و در درجۀ بعد «حل مسئله» صرفاً در چارچوب و فضای علم و به دور از مداخلات غیرعلمی چون جزم‌اندیشی‌های فلسفی و تعصبات دینی به‌جامانده از قرون وسطا در اروپا بوده است.

ادامه مطلب
محمد زره ساز

بازیِ گروهی در زمین نشریات پژوهشی: نگاهی به چالش‌های گروه‌های پژوهشی

سترش علوم مختلف بدون شک مدیون توسعه کارهای گروهی و تیمی در حوزه‌های پژوهشی و تخصصی است. توسعه فناوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی در قرن بیستم و بیست‌ویکم نیز به شکل‌گیری و انسجام این گروه‌های پژوهشی کمک شایانی کرده است. امروزه آنچه را به‌عنوان تمدن و علم به آن می‌بالیم حاصل از کار گروهی در مقیاس عالم و تعامل گفتمانی است. نظریات مختلفی در حوزه‌های جامعه‌شناسی و روان‌شناسی اجتماعی به بررسی گروه و تعامل و کنش‌های بین فردی پرداخته‌اند. یکی از نظریاتی که تحت تاثیر مکتب پراگماتیسم مطرح شده، نظریه کنش متقابل نمادین است.

ادامه مطلب
علی حسین قاسمی

آیا ساختار رایج کنونی در نوشتارهای منتشرشده در مجلات کتابداری و اطلاع‌رسانی، کارآمد است؟

درباره مسائل و موضوعاتی که مجلات و نشریات حوزۀ کتابداری و اطلاع‌رسانی و به عبارت دیگر حوزۀ علم اطلاعات و دانش شناسی با آن‌ها سروکار دارند به موضوعات مختلفی می‌توان پرداخت. اين موضوعات،از شکل‌گیری مقاله آغاز می‌شود و تا زمانی که مجله منتشر می‌گردد و به دست خوانندگان می‌رسد و حتي بعد از آن را، در بر می‌گیرد.شاید بهتر بود بنا به تجربه‌ای که در ویرایش چند مجله‌ی اين حوزه و در ویرایش کتاب‌های تخصصی حوزه کتابداری و اطلاع‌رسانی دارم به مباحث مرتبط با ويرايش در این حوزه می‌پرداختم، اما به نظر می‌رسد که مطلب مهم‌تری هست که شاید توجه به آن، مشکل‌گشاتر و راهگشاتر باشد.نکته‌ای که می‌خواهم به آن اشاره‌کنم،محتواي مجلات و ساختار مقالات چاپ‌شده در مجلات تخصصی کتابداری و اطلاع‌رسانی است. به روشني مشاهده مي‌شود كه مجلات ما در حوزه کتابداری و اطلاع‌رسانی، شباهت‌های بسیار زیادی به همدیگر دارند و شاید اگر سر صفحه‌ی این مجلات را از آن‌ها حذف کنیم، در تشخیص این‌که کدام مقاله متعلق به کدام مجله است با اشکال مواجه شویم.

ادامه مطلب
زهرا ناصری

چرا مجله‌های علمی در ایران دیرکرد دارند؟ راهکار چیست؟

امروزه با وجود آگاهی از ارزش و جایگاه واقعی مجله‌های علمی به عنوان مهمترین مجرای انتقال یافته ­ها، عامل اساسی رشد و پیشرفت جوامع و به عنوان یکی از اصلی­ترین شاخصه­ های توسعه بشری، اما هنوز شاهد انتشار دیر هنگام این منابع در سایر رشته­ها به طور عام و در رشته علم اطلاعات و دانش ­شناسی به طور خاص هستیم. دیرکرد در انتشار مجله‌های علمی تاثیری منفی بر روند توسعه علمی پایدار دارد. کاهش استناد به مجله و پایین آمدن ضریب تاثیر آن،کهنه شدن اطلاعات و به دنبال آن کاهش علاقه پژوهشگران در استنادهی به مقاله­های قدیمی‌تر برخی از مسائلی هستند که بر این روند تأثیرگذار است. این امر به ویژه در حوزه فناوری اطلاعات که سرعت تغییر و نوآوری زیاد است اهمیت بیشتري پیدا می­کند. برای جلوگیری از این پیامدهای منفی، راهکارهای گوناگونی از سوی سازمان‌های مسئول اعمال شده است. برای نمونه کمیسیون بررسی مجله‌های علمی کشور، دیرکرد در انتشار مجله‌ها را یکی از نقاط منفی برای ارزیابی و تجدید مجوز مجله در نظر گرفته است.

ادامه مطلب
سمیه سادات آخشیک

آنگونه که دوست داریم داوری شویم، داوری کنیم

بالأخره انتظار طولانی به آخر می‌رسد. نمی‌داند چند ماه و چند روز طول کشیده و دیگر حسابش را ندارد. سعی می‌کند خوش‌بین باشد و این انتظار را به پای دقت داورها می‌گذارد. با اشتیاق، نامه نظر داوران" را باز می‌کند. این اولین باری است که با زحمت فراوان مقاله‌ای را تهیه‌کرده و برای مجله ... فرستاده است. از مقدمه سر دبیر به سرعت می‌گذرد و می‌رود سراغ اصل مطلب تا ببیند نظر داوران چیست. نکته به نکته می‌خواند و پیش می‌رود. لحن تند و تیز نوشته، ناراحتش می‌کند. با خودش فکر می‌کند که چه فکر می‌کرد و چه شد! حتماً مقاله‌اش، مقاله نبوده که داور این‌گونه نظر داده است. باورش نمی‌شود با آن همه وسواس و دقتی که به خرج داده، مقاله‌ای نوشته که به قول داور کاملاً ناشیانه و سطحی است! با خودش فکر می‌کند حتماً مقاله‌اش رد شده است.

ادامه مطلب
حیدر مختاری

نگاهی به بخش‌های

گزارش پژوهشی توصیف نوشتاری مطالعۀ پژوهشی است که معمولاً در قالب مقالۀ علمی منتشر می­ شود. یک مقالۀ علمی خوب حاوی اطلاعاتی تفصیلی دربارۀ طرز انجام پژوهش، نتایج به دست آمده از آن و تبیین ارتباط این نتایج با بدنۀ دانشی موجود در موضوع مورد نظر است. نوشتۀ علمی بابیانی واضح، سرراست و بی­ابهام نوشته می­شود. داشتن سبک غیرشخصی، کاربرد افعال در زمان منطقی (مثلاً بیان روش با افعال زمان گذشته و تبیین نتیجه‌گیری با افعال زمان حال) و دوری از سو گیری در عرضۀ مقالۀ علمی لازم است.انجمن روانشناسی آمریکا مطالبی تفصیلی دراین‌باره منتشر کرده است (American Psychological Association, 2001).

ادامه مطلب
عاطفه شریف

در آداب و اصول اولین نگارش‌های دانشجویی و چند توصیه‌ نه چندان شاخ‌دار!

صدای ضربه آهسته‌ای به گوش می‌رسد، ضربه‌ای آرام بر در اتاق ...
دانشجو- بفرمایید.
-- دانشجویی آهسته در را باز می‌کند و به داخل سرک می‌کشد.
دانشجو- سلام استاد!
-- سلام خانم ...!
دانشجو- می‌توانم وقتتان را بگیرم؟
-- این جاست که داستان آغاز می‌شود.
دانشجو- استاد! من دنبال یک کار پژوهشی‌ام.
ادامه مطلب
حمیدرضا کیانی

به کجا می‎رویم؟ نقدی بر گرایش به انتشار مقاله ISI در ایران

چند سالی هست که در حوزۀ دانش و پژوهش کشور ما، امری معمول و شایع در همه جای دنیا، اهمیتی فوق‌العاده و استثنایی یافته و اگر از این وضعیت هیجانی گذر کنیم، چه بسا در آیندۀ نزدیک مایه خُسران و موجب بحران شود. بسیاری تصور می‌کنند که تنها راه پیشرفت علمی کشور، انتشار مقاله‌ها در نمایه‌های بین‌المللی، بویژه مجله‌های نمایه‌شده در ISIاست، اما افرادی نیز وجود دارند که ISIرا ملاک اصلی پیشرفت علمی نمی‌دانند. مخالفت‌ها و موافقت‌ها با نگارش مقاله درISI از زمانی اهمیت بیشتری پیدا کرد که نمایه‌سازی مقاله‌ها درISI یکی از معیارهای مهم در آئین‌نامه ارتقای اعضای هیات علمی شد و به احتمال فراوان همین باعث گرایش اساسی پژوهشگران به انتشار مقاله در این مجله‌ها شد. براساس اين آئين‌نامه به نویسنده مقاله پاداش مالي قابل توجهی داده مي‌شد، در عين حال نشر اين گونه مقاله‌ها در ارزيابي امتيازهای مربوط به ارتقای علمي اعضاي هيئت علمي، وزن قابل توجهي يافت.

ادامه مطلب
محمدحسین دیانی

در گفتگو با دکتر دیانی: شرط اساسی اجرای آئین نامه انتشار مجله ها، اجرای کامل آن برای همه مجله هاست

فصلنامه کتابداری و اطلاع رسانی، اولین مجله‌ علمی-پژوهشی در رشته علم اطلاعات و دانش شناسی است. این مجله که سهم بسزایی در رشد مقاله های علمی-پژوهشی رشته داشته است، تحت حمایت یکی از بزرگترین کتابخانه های ایران (کتابخانه آستان قدس رضوی) منتشر می شود. متاسفانه این فصلنامه در کمیسیون نشریات علمی وزارت علوم، با مسئله ای با نام "لغو درجه علمی-پژوهشی" مواجه شده است. بر همین اساس گفتگویی با سردبیر این مجله، جناب آقای دکتر محمد حسین دیانی داشتیم که بصورت خلاصه مطالعه خواهید کرد.

ادامه مطلب
رحمت الله فتاحی

در گفتگو با دکتر فتاحی: نشر برای نشر، مشکل ریشه ای نظام علمی ماست

پژوهشنامه کتابداری و اطلاع‌رسانی عنوان دوفصلنامۀ علمی پژوهشی است که گروه علم اطلاعات و دانش شناسی دانشگاه فردوسی آن را منتشر می‌کند. این مجله بر اساس سياست وزارت علوم، تحقیقات و فناوری مبنی بر تخصصی شدن مجلات دانشکده‌ای از سال 1390 از مجله دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی دانشگاه فردوسی تفکیک و به صورت دو فصلنامه منتشر می‌شود. به قول دکتر رحمت‌الله فتاحی، سردبیر این دوفصلنامه، سیاست افزایش مجلات دانشگاهی شاخص خوبي براي وزارت علوم و بالا بردن وجهه بین‌المللی ايران است و امكان انتشار تعداد بیشتری از مقالات را به وجود آورده است. سردبیر پژوهشنامه کتابداری و اطلاع‌رسانی از اسم کلی این دو فصلنامه ناراضی است و می‌گوید که این نام را خود کمسیون نشریات علمی وزارت علوم برگزیده است. دکتر فتاحی از ارائۀ تقاضاهایی برای تبدیل این دو فصلنامه به فصلنامه تا پایان سال جاری خبر می‌دهد. در موضوع مجلات تخصصی رشته با او به گفتگو نشسته‌ایم.

ادامه مطلب
فرج پهلو

در گفتگو با دکتر فرج پهلو: انتشار مجله ها بصورت الکترونیکی، تبدیل تهدید به فرصت است

مجله مطالعات کتابداری و علم اطلاعات، مجله‌ای مهم برای استادان، اعضای هیئت علمی و دانشجویان رشته علم اطلاعات و دانش شناسی است. مقاله‌های پژوهشی منتشر شده در این مجله علمی-پژوهشی سهم مهمی در تقویت بنیان‌های علمی رشته به عنوان قطب علمی مدیریت دانش داشته است. این فصلنامه زیر نظر دانشگاه شهید چمران اهواز منتشر می شود و از مجله علوم تربیتی و روانشناسی این دانشگاه مجزا شده است. بر همین اساس گفتگویی با سردبیر این مجله، جناب آقای دکتر عبدالحسین فرج پهلو داشتیم که بصورت غیر حضوری و با ارسال پرسش‌ها به ایشان انجام شده است.

ادامه مطلب
نرگس نشاط

در گفتگو با دکتر نشاط: انتشار مقاله های نظري در مجله های رشته بسیار ضروري است

مجله اطلاع‌شناسی، مجله‌ای آشنا برای استادان، اعضای هیئت علمی و دانشجویان رشته علم اطلاعات و دانش شناسی است. مقاله‌های نظری و بنیادی منتشر شده در این مجله علمی-پژوهشی سهم بسزایی در تقویت بنیان‌های علمی رشته داشته است. این فصلنامه که با همت شادروان دکتر عباس حری و با حمایت دفتر پژوهش‌های فرهنگی منتشر می‌شود، مدتی انتشار آن با توقف همراه بوده است. بر همین اساس گفتگویی با سردبیر این مجله، سرکار خانم دکتر نرگس نشاط داشتیم که بصورت غیر حضوری و با ارسال پرسش‌ها به ایشان انجام شده است.

ادامه مطلب
نوروزی

در گفتگو با دکتر نوروزی: بین مجله های دسترسی آزاد و سایر مجله های علمی جدالی وجود ندارد

مجله وبولوژی (Webology) اولین مجله الکترونیکی و دسترسی آزاد به زبان انگلیسی در رشته علم اطلاعات و دانش شناسی است. این مجله که از سال 2004 به بعد منتشر می‌شود دربرگیرنده مقاله‌هایی در زمینه وب است. این مجله دسترسی آزاد، در نمایه‌های شناخته شده و متعددی از جمله اسکوپوس، ابسکو، لیزا، لیستا، اولریخ و ... نمایه می‌شود که نشان از اهمیت و جایگاه این مجله در میان پایگاه‌های علمی جهانی است. بر همین اساس گفتگویی با سردبیر این مجله، جناب آقای دکتر علیرضا نوروزی داشتیم که بصورت غیرحضوری و با ارسال پرسش‌ها به ایشان انجام شده است.

ادامه مطلب
جمالی مهموئی

در گفتگو با دکتر جمالی مهمویی: فرمالیسم، ضعف اساسی در داوری مجله های تخصصی رشته است

سخن گفتن از داوری و چگونگی آن در مجله های داخلی و بین المللی از جهت مقایسه و بررسی پیشرفتهای این موضوعِ مهم، بسیار ضروری است. بر این اساس گفتگویی داریم با دکتر حمید رضا جمالی مهمویی، دانشیار گروه علم اطلاعات و دانش شناسی، رئیس گروه علم سنجی پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران و همچنین برترین نویسنده حوزه علوم انسانی و اجتماعی ایران در سال گذشته.

ادامه مطلب
حیدری نژاد

در گفتگو با حیدری نژاد: عطف دقیقاً متعلق به همه کتابداران ایران است

پس از برقراری چند تماس تلفنی سرانجام به این نتیجه رسیدیم که در ساعتی از یک شب پاییزی از سه نقطه متفاوت بر این کره خاکی، به مدد فناوری و نرم‌افزار Skype اقدام به انجام این مصاحبه کنیم. تجربه شیرین و دل‌چسبی بود و فرصتی مغتنم تا پای صحبت فرهیخته‌ای بنشینیم که با داشتن دانش و شناخت کامل از دنیای مواج رسانه توانست از فضای بیرون رشته به حریم آن وارد شود و با مدیریت چندین نشریه تأثیرگذار و به مدد ید بیضای فناوری در این وادی جریان ساز باشد. کسی که قلمش همواره شیوا و بیانش جذاب بوده و هست

ادامه مطلب
محمد اعظمی

گزارشی از همایش کتابخانه و مردم (کرمان)

ستان کرمان به عنوان پهناورترین استان ایران دارای تعداد بسیار زیادی کتابخانه عمومی، کودک و نوجوان، مساجد، دانشگاهی، تخصصی و آموزشگاهی می باشد که سرویس دهی به تعداد زیادی از مراجعان را بر عهده دارند. با توجه به تنوع و گستردگی این کتابخانه ها در سطح استان و نیز تعداد نسبتأ زیاد اعضاء، ضرورت راه اندازی انجمن کتابداری و اطلاع رسانی احساس می شد که این امر در شهریور سال 1391 با حضور زنده یاد دکتر حری و جمع کثیری از کتابداران و دوست داران کتاب و کتابخوانی استان به انجام رسیده و با برگزاری اولین مجمع عمومی و انتخاب اعضاء هیأت مدیره "انجمن کتابداری و اطلاع رسانی شاخه کرمان" راه اندازی شد. با راه اندازی انجمن یکی از اقداماتی که در رأس برنامه های یکساله اول قرار گرفت، برگزاری همایش بود.

ادامه مطلب
میلاد معین الدین

گوشه و کنار از اداره کل کتابخانه های عمومی استان خراسان رضوی (2)

برخی از اخبار فعالیت‌های اداره کل کتابخانه‌های عمومی استان خراسان رضوی در سال 1392 به شرح زیر است:
  1. هفتمین جلسه انجمن خیرین کتابخانه‌های عمومی استان در محل کتابخانه عمومی رضوی شهرستان مشهد برگزار شد. به گزارش روابط عمومی اداره کل کتابخانه‌های عمومی استان خراسان رضوی، محمد کرمی معاون اداره کل کتابخانه‌های عمومی استان ضمن گرامی داشت هفته دفاع مقدس اعلام کرد: عملکرد خیرین کتابخانه‌های عمومی استان باید در اذهان عمومی نمود پیدا کند و این تنها با تعامل با صدا و سیما استان و اصحاب رسانه یافتنی است.
ادامه مطلب
شهربانو صادقی گرجی

چشمهایش!

هفته‌های اولی بود که بعد از 4 سال کار در یک کتابخانه تخصصی با مراجعان محدود، وارد مجموعه کتابخانه دانشگاهی شده بودم. آن هم دانشکده ریاضی که همیشه از درسش و اسمش وحشت و نفرت داشتم! گرچه رسماً استخدام شده بودم، اما زیاد خوشحال نبودم چون همه چیز برایم گنگ و مبهم بود و محیط و مراجعان بسیار ناآشنا. تلاش می‌کردم که به سرعت مجموعه و مراجعانش را بشناسم. از این گذشته، روش درخواست کتاب بچه‌های ریاضی خیلی جالب بود. این بچه‌ها (مثل بسیاری از دانشجویان سایر حوزه‌ها) کتاب را به اسم نویسنده می‌شناختند، نه عنوان یا موضوع. همین باعث شده بود تا شناخت مجموعه کتابخانه برایم سخت‌تر شود.

ادامه مطلب
فاطمه پازوکی

کتـابدارتِـراپی

«در میان اعضاء کتابخانه افرادی پیدا می‌شوند که رو‌به‌رو شدن با آنها برای کتابدار یک فرصت خاص است. باید قدر این فرصت‌ها که خیلی راهگشا و کار راه‌انداز است را دانست». این جملات را بارها از همکار باسابقه‌مان شنیده بودم و منِ کم‌سابقه مترصد فرصتی بودم که یکی از این فرصت‌ها را در ازای کتابدار بودن به دست بیاورم. تا آن روز که هنگام ورود اطلاعات اعضاء، چشمم به عبارت مقابل «شغل» عضو جدید خورد که نوشته شده بود «مشاور»؛ کبکم خروس خواند که سرانجام بلیت ما هم برنده شده است. چند روز بعد، آقای «مشاورِ» جوانِ نحیف و لاغراندامی که تقریباً سی‌ساله به نظر می‌رسید، برای دریافت کارت عضویتش به کتابخانه آمد. سلام و علیک گرمی کردم و ابراز خوشنودی و خوشبختی از اینکه فرد فرهیخته و صاحب کمالاتی کتابخانه‌مان را منوّر کرده است. آقای مشاور هم با ذوق‌زدگی در عین شکسته‌نفسی، تعریف و تعارفات مرا پاسخ داد. سپس پرسیدم کجا کار می‌کنند که گفت در کلینک نیروی انتظامی نزدیک کتابخانه. گفتم: «چه خوب، پس شاید مزاحمتان شدیم؛ اگرچه از مشاورۀ تحصیلی و پیش از ازدواج ما گذشته است».

ادامه مطلب
کتابگذار اعظم

طنز: نامه سه داور به سردبیر برای یک مقاله!

یکی از دانشجویان بخت‌برگشته پس از بیست و هفت هشت سال عمر بی‌عزت و بدون داشتن هیچ نوع شغل و همسر چه از نوع دائم و چه از نوع موقت! حال به مرحله‌ای رسیده که برای دفاع از پایان‌نامه‌ مقطع کارشناسی ارشد نیاز مبرم به پذیرش مقاله‌اش دارد. پس از چندماه که از ارسال مقاله‌اش به دفتر یک نشریه علمی-پژوهشی محترم می‌گذشت روزی پاکتی از دفتر آن نشریه به دستش رسید که در آن سردبیر محترم نشریه ضمن رد کردن مقاله‌اش، سه نامه سه داور مقاله را نیز به پیوست جهت اطلاع ارسال کرده بود. متن این سه نامه به شرح زیر است:

ادامه مطلب
گالری تصاویر

گالری تصاویر نشریات رشته

جهت مشاهده نشریات داخلی در رشته علم اطلاعات و دانش شناسی به بخش گالری تصاویر مراجعه نمایید.
مشاهده گالری تصاویر