header001

 

دکتر فرچ پهلو1صبر و حقیقت جویی، راه مقابله با آشفتگی اطلاعاتی کرونا

دکتر عبدالحسین فرج پهلو

استاد علم اطلاعات و دانش شناسی دانشگاه شهید چمران اهواز

از زمان شکل گیری و شیوع اخبار مرتبط با بیماری کووید 19 در بهمن ماه 1398 تا کنون اخبار و شبه اخبار فراوانی به ویژه در شبکه های اجتماعی رایج در کشور به گردش در آمده است. هم از نظر کمّی و هم از نظر کیفی و محتوایی این اخبار به قدری زیاد و پراکنده شده است که در مجموع شرایطی بسیار آشفته و سردرگم ایجاد کرده است. خواننده کنجکاو این اخبار که به لحاظ حساسیت موضوع بعضاً حریصانه به دنبال رسیدن به اطلاعاتی قابل استفاده برای خود و خانواده­اش برای مقابله با این بیماری ناشناخته و منحوس است، معمولا سردرگم می ماند که از میان انبوه خبرهای جورواجور و بعضا متضاد و نامطمئن چکار می­تواند بکند و از چه راهی می­‌تواند خبرهای درست را از نادرست تشخیص دهد و در نهایت چکار باید بکند؟ پیش از پرداختن به پاسخ این سئوال، ابتدا نگاه سریعی بیندازیم به انواع اطلاعاتی که در حال حاضر در جریان است و برای شناخت بیشتر موضوعات مطرح شده آنها را دسته بندی کنیم.

 

 

انواع اطلاعاتی را که تا کنون بخصوص در شبکه‌­های مجازی دست به دست شده است می­توان به دو گروه تقسیم کرد:

1. اطلاعات در باره منشاء بیماری کووید19. این اطلاعات را می­توان به دو گروه تقسیم کرد:

اطلاعات سیاسی: اطلاعاتی در مورد خاستگاه جغرافیائی ویروس: این نوع اطلاعات که در روزهای اول شیوع بیماری در جهان بسیار مطرح بود، به دست ساخته بودن ویروس کرونا19 تأکید داشت و اینکه بر اساس حدسیاتی که مطرح می شد، سازنده این ویروس یا چین است یا آمریکا؛ و هنوز هم در اخبار شنیده می‌­شود که ترامپ کماکان چین را مقصر اصلی قلمداد می کند. این نوع اخبار معمولاً به منظور اغراض سیاسی منتشر شده و سعی می­کند که از بین دو کشور رقیب چین و آمریکا یکی را بر دیگری برتری داده و در مقابل آن دیگری را مقهور و مقصر نشان دهد. این نوع اطلاعات که بعضاَ به روش‌ها و واقعیات علمی نیز اشاره می کنند، بی­تردید از دامنه اطلاعات علمی به دور بوده و اطلاعات سیاسی قلمداد می­شوند.

اطلاعات در باره ساختار ویروس کرونا 19: این نوع اطلاعات که بر مبنای شناخت بیولوژیکی از ویروس کرونا و نسل‌های مختلف آن از دهه‌­های گذشته و به روز کردن این اطلاعات شکل گرفته­‌اند، از نوع اطلاعات علمی محسوب می­شوند و معمولاً جزء اطلاعاتی هستند که دارای منبع مشخص بوده و معتبر و قابل اطمینان می­باشند.

2. اطلاعات مربوط به مقابله با بیماری کووید19. این اطلاعات معمولا به قرار زیر می­باشند:

اطلاعات در مورد واکسن: این نوع اطلاعات بیشتر جنبه خبری داشته و با بهره­گیری از تکنیک‌های تبلیغاتی در پی رفع کنجکاوی و نگرانی خوانندگان خود می باشند. این نوع اطلاعات که معمولاً با چاشنی تعاریف و نظریه های علمی عرضه می شوند، حد اکثر می­‌توانند جزء اطلاعات شبه علمی دسته بندی شوند و اطمینان چندانی به صحت و سقم آنها نمی­‌توان داشت.

اطلاعات در مورد دارو: این نوع اطلاعات نیز مانند بند 2، جزء اطلاعات شبه علمی محسوب می­شوند و با توجه به علاقه شدید مردم به یافتن راه درمان دارویی برای مقابله با کرونا، همواره این نیاز خوانندگان خود را نشانه رفته و از این راه به دنبال پیاده کردن اغراض تجاری، سیاسی، اجتماعی و حتی امنیتی خود هستند. بدیهی است که در بهترین حالات، این اطلاعات را نیز می­توان جزء اطلاعات شبه علمی تلقی نمود.

اطلاعات در مورد راه‌های پیشگیری: از این دست اطلاعات، از اولین روزهای شیوع بیماری کووید 19 به شکل های مختلف و با دستورالعمل‌های گوناگون در کانالهای خبری و شبکه های اجتماعی در سطح گسترده ای توزیع شد. بجز دستورالعمل‌های شستشوی دستها با آب و صابون و ضدعفونی کردن دست­ها و محیط با موادی مانند الکل 70%، روش‌های گوناگون دیگر سنتی و جدید و بعضاً حتی عجیب و محیرالعقول نیز مطرح شده است. این نوع اخبار و اطلاعات معمولا ترکیبی از اطلاعات علمی و شبه علمی هستند و لذا دریافت کننده این نوع اطلاعات خود می­‌بایست بتواند درست را از نادرست تشخیص دهد.

اطلاعات در مورد راه‌های درمان بیماری کووید19: با توجه به حساسیت فوق­العاده جامعه برای یافتن راه درمانی برای بیماری آزاردهنده کووید 19، فرصتی ایجاد شده که افراد مختلف با سوءاستفاده از ناآگاهی و بی­اطلاعی مردم از راههای درمان این بیماری، دست به اشاعه اطلاعات نادرستی می­زنند و از این طریق به هردلیل، معمولا قصد فریب دادن خوانندگان و یا شنوندگان این خبرها را دارند. بعضی در جهت منافع خود قصد تبلیغ و گرفتن ماهی از آب گل­آلود را دارند؛ بعضی دیگر به ترویج خرافه­ها دامن می­زنند؛ و حتی بعضی شرکتهای داروسازی ممکن است از این طریق قصد مطرح کردن خود را داشته باشند؛ و غیره.

coronavirus

از مجموعه آنچه گفته شد، صلاح جامعه در این است که به آنچه که مطمئن است و مبنای علمی دارد توجه کند و رویکردی را برگزیند که کمترین خطر و آسیب را دارد. در حال حاضر با توجه به اینکه هنوز راه درمان قطعی و مشخصی معرفی نشده و با توجه به اینکه هنوز واکسن مورد تأیید مسئولین بهداشتی جهان معرفی نشده است، به نظر می­آید کم خطر ترین راه همان پیشگیری از طریق رعایت نکات بهداشتی اولیه است یعنی شستن دست و صورت با آب و صابون، رعایت فاصله‌­های اعلام شده و استفاده از ماسک. از میان خبرها و اطلاعات در گردش در رسانه‌­ها نیز صرفا آنچه که می­توانیم اطلاعات علمی بخوانیم قابل اطمینان است و به مابقی اطلاعات شبه علمی و یا مردّد و نیز خبرها و شایعات نامطمئن باید بی­توجه بود و از آنها پرهیز کرد زیرا توجه کردن به اینگونه اطلاعات  مردّد و پیگیری آنها موجب افزایش استرس و سردرگمی و آشفتگی ذهنی خواهد شد و این خود می­تواند زمینه را برای بیماری‌های روحی و روانی و اجتماعی فراهم کند.

بنابراین، تا اعلام نهایی حذف بیماری کووید 19 از میان اجتماعات جهانی و ملی، آنچه که می­‌توان پذیرفت و رعایت کرد عبارت است از:

«صبر و شکیبائی، پذیرش راه‌­های علمی و پرهیز از آشفتگی اطلاعاتی موجود در ارتباط با ویروس کرونا»

 

برچسب ها: ,

نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید