چاپ

کتابداران پول ساز

Dr.Hajizeinalabediniسالها پیش، مطلبی خواندم که مشخصات دقیقی از آن در خاطرم نمانده؛ اما، فحوای اصلی کلام آن چنین بود که در دنیای کنونی ما، نیازهای روزافزونی وجود دارد که وظیفه پاسخگویی به آنها بر عهده علوم گذاشته شده است. هر علمی یا باید به محصول ختم شود یا اینکه از علوم حمایتی به شمار آید که در نهایت به تولید یک محصول کمک می کنند. منظور از محصول هم چیزی است که به رفاه و سعادت زندگی بشر کمک برساند. حال ممکن است این محصول دستگاه یا ابزاری باشد که به چشم سر می توان دیدی یا اینکه نظریه، تحلیل یا هر حرکتی که باعث رفاه و آسایش بیشتر شود.

 

 فناوری، محور اصلی زندگی بشر قرار گرفته و ابزاری است که به تمامی جنبه های زندگی انسان توجه دارد. یعنی خورد و خوراک، رفت و آمد، پوشش و البسه، تفریح و شادی، غم و اندوه و هر زاویه دیگری از زندگی بشر را در نظر بگیریم، به شکلی متاثر از فناوری است. اگر زندگی بشر را از این دریچه به حوض آبی تشبیه کنیم که آبی آرام دارد، هنگامی که سنگی در آن می اندازیم، دایره های مختلفی را ایجاد می کند. هر کدام از علوم به فراخور جنس و موضوع خود، در یکی از این حلقه ها جای می گیرند. در حلقه اول، علوم مهندسی جای دارند که نوک تیز پیکان تولید محصول هستند. در حلقه دوم، علوم پایه هستند که زمینه سازی مستقیم یا غیرمستقیم برای تولید را بر عهده دارند. در حلقه سوم، علوم طبیعی-تولیدی مانند کشاورزی هستند که خود تولید دارند و فناوری در تولید آنها می تواند موثر باشد. اما در حلقه های بعدی که نیازی به جزئی کردن آنها نیست، سایر علوم جای میگیرند. اینها علوم زمینه ساز یا حمایتی هستند که فاصله شان با تولید خیلی زیاد به نظر می رسد اما بدون آنها یک جای کار تولید و محصول می لنگد. در این حلقه ها، علوم انسانی و اجتماعی، پزشکی و ... قرار می گیرند. این علوم نیازسنجی می کنند، فلسفه‌گری می کنند، اوقات فراغت می آفرینند، ارزیابی می کنند، تحلیل بازار می کنند، اطلاعات و دانش فراهم می کنند، نقد و رد می کنند تا علوم عملی و محصول‌محور بتوانند نیازهای بشر را به درستی شناخته و بر اساس آن چیزی را فراهم آورند که آسایش، شادی، رفاه و تعالی یا هر هدف دیگری که بشر دارد را مهیا سازند. لازم به توضیح مجدد است که وقتی از محصول صحبت می کنیم منظورمان فقط تجلیات فناورانه مثل دستگاه ها و ماشینها و ... نیست. بلکه هر نظریه، فکر، بازی یا موضوع جدید می تواند در مفهوم کلی محصول از این منظر، جای بگیرد.

در این بین، علم اطلاعات و دانش شناسی هم در زمره علوم حلقه چهارم به شمار می آید که در زمینه سازی تولید محصولات و خدمت به رفاه و آرامش و آسایش بشر نقش خاص و مهم خود را دارد. اما این رشته هم مانند همه حوزه های علمی بشر، برای رشد و تعالی و خدمت رسانی بهتر، نیازمند ایجاد و توسعه مشاغل و محصولاتی است که در یک چرخه علم و فناوری در سطح جامعه به آنها دست می یابد. از یک سو به علوم دیگر کمک می کند که با دستیابی درست به علم و دانش، بتوانند تولیدات بهتر و با کیفیت تری داشته باشند و از سوی دیگر، برای پیشبرد اهداف خود، دست به دامن علوم پیشرو برای محصول و تولیداتی می شود که بتوانند امور کتابداری و اطلاع رسانی را بهبود ببخشند. در خود کتابداری هم مثل هر علم دیگر پیچیدگی هایی رخ داده که لازم است در درون خود به تولید محصول و کارآفرینی دست بزند تا بتواند حلقه عمل خود را گسترش داده و از سوی دیگر، برای مسائل بشر راهکارها و حمایتهایی را پدید بیاورد. بنابراین، لازم است ضمن توجه به حوزه های بیرونی و ارائه پشتیبانی های علمی، عملی و فرهنگی از کل فعالیتهای بشر، مسائل درون رشته ای را نیز در نظر داشته و در تعاملی دو سویه از تمامی توانی که دارد هم برای پاسخ به مسائل داخل رشته ای و هم برای کمک به پیشبرد اقدامات بشر در سطح جامعه تلاش نماید.

یک نکته مهم در باب کارآفرینی این جمله معروف است که گوینده اش را نمی شناسم اما حرف درستی زده است: "اگر در کویر آب بفروشی هنر نکرده ای، اگر بتوانی در کویر شن بفروشی، اون وقت هنرمندی". واقعیت نهفته در این جمله، گویای این حقیقت عصر ما است که با ترفندهای تبلیغات و آموزه های پیچیده و علمی بازاریابی و بازارشناسی، حتی ممکن است در جایی چیزی را به شما بفروشند که شما اصلا تصور آن را هم نمی کرده اید. بنابراین، باید قبل از هر چیز برای مدتی همه چیز یک شغل جدید را زیر نظر گرفته و خوب از همه نظر آن را ارزیابی کرد و بعد اقدام به سرمایه گذاری و عملیات اجرایی نمود.

پولساز

بر این اساس، برخی زمینه های فعالیت کارآفرینانه که کتابداران، به ویژه جوانان، می توانند آنها را آغاز کرده و خدماتی ارائه کنند در اینجا معرفی می شود. قطعا اینها در حد ایده های خام ولی برآمده از تجربه هستند که اگر مطالعه جدی روی آنها صورت گیرد، می توانند مشاغلی نو ایجاد نمایند و همه کتابداران از آنها منتفع شوند:

  1. بیمه کتابخانه: یکی از نمادهای دنیای مدرن، ظهور و گسترش شدید انواع بیمه های تخصصی است. کتابخانه ها واجد منابعی هستند که ارزشمندی بالایی دارند و معمولا شرکتهای بیمه ای شناخت و برآورد درستی در مورد قیمت گذاری بیمه آنها ندارند. کتابداران با شناخت مجموعه های کتابخانه ای و خدمات آن، می توانند خدمات درست بیمه ای به این همه کتابخانه در سطح کشور ارائه نمایند.
  2. تور گردشگری کتابخانه: گردشگری فرهنگی، ژانری مهم و در عین حال نسبتا جدید در خدمات گردشگری است. کتابخانه ها می توانند از جمله مقاصد مهم گردشگری در داخل کشور و خارج از آن باشند. مطمئنن اگر توری تخصصی باشد که کتابداران را به دیدار کتابخانه های بزرگی چون کتابخانه کنگره آمریکا، کتابخانه اسکندریه، کتابخانه ملی فرانسه یا کتابخانه آستان قدس رضوی، آیت‌الله مرعشی و ... ببرد، حتما مشتریان فراوان خواهد داشت. خوب است کتابداران نیز از این صنعت بدون دود بی بهره نمانده و تورهای کتابخانه گردی دایر نمایند.
  3. حامل‌کتاب: یکی از مهمترین معضلات کتابخوانان و کتابداران و کتابفروشان، حمل و نقل کتاب است. هر کسی که چند کتاب را بخواهد حمل کند، همیشه نگران تا خوردن و خراب شدن کتابها خواهد بود. چرا که گذاشتن آنها در پلاستیک یا هر وسیله دیگری امکان صدمه زدن به آنها را دارد. اگر وسیله ای تخصصی باشد که به جای نایلون استفاده شود و لبه های کتاب بیرون باشد و صدمه نبیند، می تواند به تولید انبوه رسیده و مشکل کتابفروشی ها و کتا